Als het alarm blijft aanstaan
Wat doet stress die weken of maanden duurt met je slaap, je buik, je afweer, je bloedsuiker en je stemming?
In het kort
- Herstel is de sleutel. Een piek is gezond; het gaat mis als het alarm weken aanstaat zonder herstel ertussen; ezelsbrug: niet de sprint sloopt je, maar het ontbreken van de rustdag.
- Slijtage door aanpassing. Steeds bijsturen kost iets; onderzoekers noemen die rekening allostatische belasting.
- Een beperkt budget. Wat het alarm aan energie krijgt, gaat volgens een denkmodel af van herstel, vertering, voortplanting en groei.
- Afweer uit balans. Lange stress maakt je vatbaarder voor verkoudheid, en afweercellen kunnen slechter gaan luisteren naar de rem van cortisol.
- Slaap en buik merken het vaak eerst. Malen houdt je wakker; je darmen worden onrustiger en gevoeliger.
- Ook eten, hart en hoofd betalen mee. Iets meer ongezond eten, een iets hoger risico op diabetes type 2 en hartziekte, meer kans op somberheid en mogelijk een slechter geheugen.
- Neem signalen serieus. Weken somber of nergens plezier in: naar je huisarts; bij gedachten aan zelfdoding bel je 113.
De rest van deze les legt dit uit, met een opdracht voor deze week.
Drie oefenvragen uit deze les
Sanne heeft een maand vol deadlines, maar slaapt goed en heeft elk weekend echt vrij. Wat zegt deze les over haar stress?
- Elke piek beschadigt haar lichaam blijvend
- De pieken zijn geen probleem zolang ze herstelt
- Ze moet deadlines vermijden om gezond te blijven
- Haar cortisol blijft nu maandenlang verhoogd
Pieken met herstel zijn gezond. Het gaat mis als het alarm weken of maanden aanstaat zonder herstel ertussen.
Waarom blijven herstel, vertering en groei liggen als je lang onder druk staat?
- Cortisol zet alle groei in je lichaam definitief stop
- Je bent dan gewoon minder gedisciplineerd dan anders
- Je darmen hebben tijdens stress geen bloed nodig
- Je energie is beperkt en het alarm gaat voor
Wat het alarm extra vraagt, gaat af van groei, onderhoud en herstel. Dat is een model, met steun uit onder meer onderzoek naar wondherstel.
Mantelzorgers van iemand met dementie kregen een klein wondje in de huid. Hoe liep het herstel af?
- Het ging even snel dicht als bij anderen
- Het ging sneller dicht door hun stresshormonen
- Het ging ruim negen dagen later dicht
- Het ging helemaal niet meer dicht
Bij de mantelzorgers ging het wondje na bijna 49 dagen dicht, bij leeftijdsgenoten na ruim 39.
De rest van deze les
Uitleg in stappen, 12 oefenvragen en een opdracht voor deze week
Deze les hoort bij de cursus Stress. De eerste les van elke cursus is gratis.